Czym są technologie dual-use i dlaczego mogą dotyczyć Twojej firmy, nawet jeśli nie działasz w zbrojeniówce

Definicja: co to jest dual-use

Dual-use (technologie podwójnego zastosowania) to rozwiązania, produkty lub technologie, które mogą być wykorzystywane zarówno w zastosowaniach cywilnych, jak i w obszarze bezpieczeństwa, obronności czy ochrony infrastruktury krytycznej – bez konieczności, by firma je opracowująca identyfikowała się jako producent uzbrojenia czy podmiot sektora zbrojeniowego. Kluczowe jest to, że ten sam produkt czy technologia ma dwa niezależne rynki zbytu: cywilny i związany z bezpieczeństwem/obronnością.

To nie jest wyłącznie klasyczny przemysł zbrojeniowy – dual-use może być równie dobrze rozwiązaniem produkcyjnym, technologicznym, cyfrowym, materiałowym, energetycznym, logistycznym czy testowym.

Przykłady branż i technologii, które mogą się kwalifikować

Na podstawie dostępnych analiz branżowych, do kategorii dual-use mogą kwalifikować się m.in.:

• Systemy bezzałogowe i drony – np. drony wykorzystywane w rolnictwie precyzyjnym, które mają też potencjał zastosowań w ochronie granic czy monitoringu terenu.
• Cyberbezpieczeństwo – rozwiązania chroniące zarówno komercyjne systemy IT firm, jak i infrastrukturę państwową.
• Sztuczna inteligencja i analityka danych – np. systemy analizujące zachowania klientów, które można zaadaptować do rozpoznawania zagrożeń.
• Technologie satelitarne – nawigacja cywilna z zastosowaniami w planowaniu operacji obronnych.
• Zaawansowane materiały, elektronika, robotyka i magazynowanie energii.
• Systemy monitoringu i sensoryki – w tym monitoring infrastruktury krytycznej i komunikacja kryzysowa.
• Komponenty o zwiększonej odporności dla infrastruktury krytycznej.

Co istotne, firmy z branż software'owych, automatyki przemysłowej, energetyki, logistyki, a nawet spożywczej czy farmaceutycznej mogą opracowywać technologie kwalifikujące się jako dual-use, mimo że na pierwszy rzut oka nie kojarzą się z sektorem obronnym.

Gdzie dual-use pojawia się jako kryterium finansowania

Termin ten funkcjonuje dziś w kilku różnych programach, które opisaliśmy już osobno:

• Pożyczka FBiO (BGK) – jednym z pięciu obszarów finansowania jest „produkcja sprzętu wojskowego i technologii dual-use", przy czym projekty z tego obszaru muszą dodatkowo spełniać warunki określone w Liście technologii i rozwiązań wspierających obronność (dokument BGK) oraz wykazać odpowiednie doświadczenie przedsiębiorcy.
• Regionalne dotacje typu 11.1 – np. w podkarpackim nabór FEPK.11.01-IZ.00-003/26 jest wprost dedykowany „rozwojowi innowacyjnych produktów, usług i technologii dual-use", jako osobna ścieżka obok inwestycji produkcyjnych i prac B+R.
• Ścieżka SMART (FENG) – część projektów B+R o profilu dual-use może kwalifikować się w standardowych modułach, choć nie jest to osobna, dedykowana ścieżka konkursowa w ramach głównego naboru.

Poza tymi trzema instrumentami na rynku pojawiają się też pojedyncze produkty kredytowe BGK dedykowane bezpośrednio produkcji dual-use (m.in. wzmiankowany w źródłach branżowych „kredyt technologiczny dual-use") – nie mieliśmy możliwości zweryfikować jego aktualnych warunków w ramach researchu do tego artykułu, więc traktujemy to raczej jako sygnał, że warto monitorować ten obszar, niż jako potwierdzoną rekomendację.

Jak ocenić, czy Twój projekt kwalifikuje się jako dual-use

Nie ma jednego uniwersalnego testu, ale warto zadać sobie kilka pytań na wczesnym etapie:

1. Czy produkt/technologia ma realny potencjał zastosowania poza swoim pierwotnym, cywilnym rynkiem – w obszarze bezpieczeństwa, obronności, ochrony infrastruktury krytycznej lub reagowania kryzysowego?
2. Czy potrafisz to zastosowanie konkretnie opisać i uzasadnić – ogólnikowe stwierdzenie „to mogłoby się przydać wojsku" nie wystarczy w formalnym wniosku.
3. Czy Twoja firma ma udokumentowane doświadczenie w danym obszarze technologicznym – większość programów wymaga wykazania kompetencji, a nie tylko koncepcji.
4. Czy projekt mieści się w oficjalnych listach/klasyfikacjach danego programu – np. Liście technologii i rozwiązań wspierających obronność w przypadku FBiO. Ostateczna kwalifikacja zawsze zależy od konkretnego regulaminu naboru, nie od ogólnej definicji.

Dlaczego to ważne dla firm, które nie myślą o sobie jako o „obronnych"

Największym praktycznym ryzykiem nie jest odrzucenie wniosku dual-use – to zignorowanie tej ścieżki finansowania, zanim się ją w ogóle rozważy. Firma produkująca np. czujniki przemysłowe, oprogramowanie do analizy danych, systemy magazynowania energii czy zaawansowane materiały kompozytowe może przeoczyć całą kategorię dostępnego finansowania tylko dlatego, że nie identyfikuje się jako część sektora obronnego. Warto potraktować kwalifikację dual-use jako pytanie otwarte przy każdym większym projekcie B+R lub inwestycyjnym w obszarze technologicznym – nie jako coś zarezerwowanego wyłącznie dla producentów uzbrojenia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy moja firma musi produkować sprzęt wojskowy, żeby skorzystać z finansowania dual-use?
Nie. Kluczowe jest to, czy technologia lub produkt ma realny potencjał zastosowania zarówno cywilnego, jak i w obszarze bezpieczeństwa/obronności – niezależnie od tego, w jakiej branży formalnie działa firma.

Jakie branże najczęściej kwalifikują się jako dual-use?
Według dostępnych analiz branżowych: cyberbezpieczeństwo, systemy bezzałogowe (drony), AI i analityka danych, technologie satelitarne, zaawansowane materiały i elektronika, magazynowanie energii oraz systemy monitoringu infrastruktury – ale lista nie jest zamknięta i zależy od konkretnego programu.

Który program finansowania jest najlepszy dla projektu dual-use?
To zależy od skali projektu i preferowanej formy wsparcia. Duże inwestycje (10 mln zł+) mogą skorzystać z pożyczki FBiO, mniejsze i średnie projekty regionalne – z dedykowanych naborów typu 11.1 (np. FEPK.11.01-IZ.00-003/26 w podkarpackim), a projekty B+R – ze Ścieżki SMART w ramach FENG. Wybór warto skonsultować z doradcą, bo każdy z tych instrumentów ma inne kryteria formalne.

Czy istnieje oficjalna lista technologii uznawanych za dual-use w Polsce?
Tak, w kontekście pożyczki FBiO obowiązuje Lista technologii i rozwiązań wspierających obronność, publikowana przez BGK. Inne programy mogą stosować własne, nieco odmienne kryteria kwalifikacji – warto to sprawdzić osobno dla każdego naboru.

Czy warto skonsultować kwalifikację projektu jako dual-use przed złożeniem wniosku?
Zdecydowanie tak – to obszar, w którym błędna albo zbyt optymistyczna samoocena może skutkować odrzuceniem wniosku na etapie formalnym, zanim dojdzie do oceny merytorycznej.